تاریخ شفاهی روستا
تاریخ شفاهی (Oral History) یکی از شیوههای پژوهش در تاریخ است که به شرح و شناسایی وقایع، رویدادها و حوادث تاریخی بر اساس دیدهها، شنیدهها و عملکرد شاهدان، ناظران و فعالان آن ماجراها میپردازد. متون این تاریخ حتی در صورت مکتوب شدن، خصلتی گفتاری دارد.
گفته شده که تاریخ شفاهی هم جدیدترین و هم کهنترین شیوة تاریخ نگاری است. انسانها تاریخ خود را از طریق نقل و روایت اشعار و افسانههای منقول به نسلهای بعدی خود انتقال دادند. این شیوة انتقال تاریخی در ایران و اسلام سابقة بس غنی و عمیقی دارد.
تاریخ شفاهی، یک روش پژوهش تاریخی برای جمع آوری و نگهداری اطلاعات تاریخی از حافظة افراد سهیم در رخدادهای تاریخی و یا شاهدان عینی آنها در هر طبقه اجتماعی است . تاریخ شفاهی، سندی از جنس صوت و تصویر است که یک منبع دست اول تاریخی است. تاریخ شفاهی، درجستجوی اطلاعات مستند شفاهی است و در پی ثبت هرگونه تجربة انسانی است که به مرور زمان و در پی بروز تغییرات سیاسی و اجتماعی و فرهنگی در خطر نابودی قرار دارد . تاریخ شفاهی به بازآفرینی تاریخ کمک میکند و مورخ را به صحنة رخدادهای واقعی تاریخ وارد میکند و این امکان را به او میبخشد که با یاری گرفتن از حافظة افراد، تاریخ را بازآفریند. هر چند که این آفرینشِ دوباره، جامع و کامل نباشد .
البته باید درنظرداشت که برخی مصاحبهها ناقصند وبرخی لایحه دفاعیه و برائتجویی از تقصیرها و کاستیها است و برخی نیز میکوشند تا نقش خود را در رخدادها و حوادث تاریخی پررنگ کنند لذا متن تاریخ شفاهی قابل نقد است، و برایاینمنظور باید خاطرات را با خاطرات دیگران (البته در همان رشته و در همان موضوع) و همچنین با اسناد و مدارک دیگر تطبیق داد؛ چراکه واقعه و رخداد واحد است اما برداشت و تصویر ذهنی افراد متفاوت میباشد.»
مورخان ،منابع دست اول تاریخی را به چند دسته تقسیم می نمایند :
1-منابع مکتوب، مانند: خاطرات، نامهها، دست نوشته ها .
2-اسناد دولتی، مانند: نامهها و مکاتبات اداری، مدارک ثبت و قراردادها و غیره.
3-مدارک چاپی، مانند: روزنامهها، مقالات و زندگی نامههای خودنوشت .
4- منابع تصویری، مانند: عکس، فیلم، نقشه و کاریکاتور .
5- منابع تاریخ شفاهی، مانند: گزارش شاهدان عینی و گفتههای مستند .
6- مصنوعات فیزیکی، مانند: ابزار و وسائل.
بنابراین، تاریخ شفاهی در بین منابع دست اول تاریخی جای دارد.
تاریخ شفاهی، که مجموعه منظمی از اظهارات افراد زنده درباره تجربیات خودشان است، به این داستانها گوش میدهد. مورخان بر این باورند که خاطرات روزانة مردم( نه فقط ثروتمندان و افراد شهیر) اهمیت تاریخی دارد. اگر ما این خاطرات – این داستانها – را حفظ و گردآوری نکنیم، یک روز برای همیشه از دست خواهند رفت.
خاطرات شما و افراد اطراف شما، برای خانوادهو جامعهتان گنجهای ارزشمند و یگانهای است. شما و اعضای خانوادهمیتوانید با استفاده از تکنیکهای تاریخ شفاهی، تاریخ نانوشته خانواده را حفظ کنید. همچنین شما و اجتماعتان میتوانید ریز و درشت تاریخ نانوشته را کشف و حفظ کنید. تاریخ شفاهی آن قدر انعطافپذیر است که افراد در هر سنی میتوانند، فنون آن را فرا بگیرند.
چرا تاریخ شفاهی مهم است؟
تکمیل تصویر تاریخی: تاریخ شفاهی به ما کمک میکند تا تصویر کاملتری از گذشته به دست آوریم و به جنبههای پنهان و کمتر شناخته شده آن پی ببریم.
حفظ میراث فرهنگی: روایتهای شفاهی به عنوان یک منبع غنی برای حفظ فرهنگ، آداب و رسوم و زبانهای محلی محسوب میشوند.
درک بهتر گذشته: با شنیدن روایتهای افراد مختلف، میتوانیم به درک عمیقتری از انگیزهها، احساسات و تجربیات افرادی که در گذشته زندگی میکردهاند، دست پیدا کنیم.
توسعه تحقیقات تاریخی: تاریخ شفاهی به عنوان یک منبع پژوهشی ارزشمند در بسیاری از حوزههای علوم انسانی مورد استفاده قرار میگیرد.
آموزش تاریخ: استفاده از تاریخ شفاهی در آموزش تاریخ میتواند به دانشآموزان کمک کند تا به صورت فعالانه درگیر فرایند یادگیری شوند و به گذشته به عنوان یک واقعیت زنده و پویا نگاه کنند.
مراحل انجام یک پروژه تاریخ شفاهی:
انتخاب موضوع: انتخاب موضوعی که اهمیت تاریخی و اجتماعی دارد و راویانی با اطلاعات کافی در مورد آن وجود دارند.
یافتن راوی: جستجو و انتخاب افرادی که اطلاعات دست اول و قابل اعتمادی در مورد موضوع مورد نظر دارند.
آمادهسازی مصاحبه: تهیه لیستی از سوالات، ایجاد فضای مناسب برای مصاحبه و ضبط آن.
تحلیل و تفسیر دادهها: رونویسی مصاحبهها، تحلیل محتوا و تفسیر نتایج.
انتشار یافتهها: انتشار یافتهها در قالب کتاب، مقاله، مستند و یا سایر رسانهها.
به طور خلاصه، تاریخ شفاهی روشی قدرتمند برای مطالعه گذشته است که به ما کمک میکند تا به درک عمیقتری از تاریخ و انسانها برسیم.
فهرست یادآور تاریخشفاهی
1. درباره اهداف تحقیق خود تصمیم بگیرید و مشخص کنید آیا تاریخ شفاهی به شما برای رسیدن به آنها کمک خواهد کرد. ممکن است نتیجه بگیرید که اهدافتان تغییر میکند؛ اگرچه برای انجام آنها تمرکز کرده باشید.
2. تحقیقات مقدماتی را با استفاده از منابع مکتوب انجام دهید.
3.فهرستی از افراد مورد نظر جهت مصاحبه، تهیه کنید. چطور آنها را انتخاب میکنید؟ بهتر است زمانی که با مصاحبه شوندهها تماس می گیرید و هدف پروژه را شرح می دهید ؛ از آنها جهت معرفی افراد ،در خواست کمک کنید.
4. تجهیزات خود را برای هماهنگ بودن با روند کارتان ،بسنجید. با تحقیق نوع ضبط و تجهیزات لازم را انتخاب کنید. برای مثال، آیا مصاحبه باید کیفیت پخش سراسری داشته باشد؟ آیا لازم است مدت زمان طولانیباقی بماند؟
5. از یک میکروفن خارجی ((external microphone برای کیفیت صدای بهتر ،مخصوصاً برای ضبط ویدیویی، استفاده کنید.
6. تجهیزات ضبط را پیش از استفاده امتحان کنید و بدانید که در شرایط گوناگون چطور کار میکنند. بهتر است پیش از مصاحبه ، کار با آنها را تمرین کنید.
7.با توجه به نوع تجهیزات ضبط(دیجیتال یا آنالوگ) موارد مصرفی را آماده کنید.
8. فهرستی از موضوعات یا سوال های مورد نظر تهیه کنید.
9. چگونگی مصاحبه کردن را تمرین کنید.
10. فهرستی از کارهایی که خودتان باید قبل، در حین و بعد از مصاحبه انجام دهید،تهیه کنید.
11. قرار ملاقاتتان را یک یا دو روز قبل از مصاحبه مشخص و قطعی کنید.
12. روز مصاحبه، برای خودتان زمان بیش تری برای رسیدن به محل تعیین کنید.
13. در محیطی ساکت و آرام ، مصاحبه و ضبط آن را انجام دهید. زمانی که آغاز به کار کردید، برای یک دقیقه با دقت گوش دهید و صداهای مزاحم را کنترل کنید.برای مثال پاندول ساعتهای تیکتاکی را ساکن کنید، حیوانات خانگی را از محیط دور کنید، و در ترافیک پر سر و صدا در و پنجره ها را ببندید.
14. مطمئن شوید که مصاحبه شونده چگونگی استفاده شما از مصاحبه را می داند و دریافته است که این یک مکالمه خصوصی نیست.
15. هر ضبط را با معرفی کلی و با بیان این که با چه کسی، چرا، چه زمانی و کجا در حال انجام مصاحبه هستید ، آغاز کنید.
16. مشتاقانه و فعالانه گوش دهید.
17. هر از گاهی صحبت کنید.
18. با سکوت اجازه دهید مصاحبه شونده زمان فکر کردن داشته باشد.
19. هر از گاهی سؤالی بپرسید.
20. جواب سؤال خود را ،پیش از این که به سراغ سؤال بعدی بروید به طور کامل ،پیگیری کنید.
21. سوال ها را به اندازه کافی باز بپرسید تا جوابهای مقاله وار بگیرید، مگر این که به دنبال یک «واقعیت» با جواب کوتاه و مشخص باشید.
22. با سؤالهایی شروع کنید که کمتر حالت استنطاقی داشته باشند.
23. سؤالهای استنطاقیتر را در مراحل بعدی مصاحبه بپرسید.
24. مصاحبه را با پرسشهای سبکتر به پایان برید. مصاحبه شونده را ناگهان بعد از یک سؤال اساسی ، رها نکنید.
25. نسبت به قدرتهای روانی در طول مصاحبه آگاه و حساس باشید.
26. مصاحبه را به یک تا دو ساعت( بسته به میزان خستگی شما و مصاحبه شونده)محدود کنید.
27. پاکتهای بزرگ برای اسناد و عکسهای امانت گرفته شده، به همراه داشته باشید.
28. تمام نوار و لوح های فشرده مصاحبه ضبط شده را بلافاصله رو نویسی کنید و شماره بزنید.
29. توصیه میشود؛ امضای مصاحبه شونده - جهت توافقنامه سطح دسترسی - را قبل از اینکه محل مصاحبه را ترک کنید بگیرید. در صورت امتناع از امضا ، نسخهای از متن مصاحبه برای مطالعه و تصحیح پیش مصاحبه شونده بفرستید.
30. بعد از مصاحبه، یادداشتهای ضمنی مصاحبه را بنویسید.
31. برای مصاحبه شونده بعد از پایان جلسات مصاحبه، نامه تشکر یا تقدیر نامه بفرستید.
32. قواعد مشخصی برای برچسب زدن و فایل کردن همه چیز داشته باشید.
33. عکسهای به امانت گرفته شده را به سرعت کپی و یا اسکن کنید و اصل آن ها را باز گردانید. عکسها را از لبه با احتیاط بگیرید و در پاکت مقوایی محکم حمل کنید. بهتر است برای حفظ بهتر ؛بین هر عکس کاغذ سفید قرار دهید.
34. در صورت استفاده از نوار کاست در ضبط مصاحبه؛ از هر کاست کپی کنید و نسخه اصلی را در مکان مناسب نگهداری کنید . فقط از نسخه کپی استفاده کنید.
35. مصاحبه ضبط شده را خارج نویسی و تنظیم کنید. بهتر است، هر ده دقیقه، زمان را از نسخهای که متن مصاحبه از روی آن پیاده می شود، ذکر کنید تا در مرحله باز شنوایی و اعمال اصلاحات با سرعت بیشتری کار کنید.
36. مصاحبه را تحلیل کنید. صحت و سقم وقایع را مشخص کنید. نتایج را با طرح تحقیق خود مقایسه کنید. آیا به آن چه میخواستید رسیدهاید؟ چه سوال های جدیدی از نتیجه مصاحبه پدید آمده است؟ نتیجه مصاحبه چه پیشرفتی در روش کار شما به وجود آورده است؟
37. اگر لازم است برای جلسه بعدی مصاحبه قرار بگذارید.
38. اگر قصد دارید، یک کپی از صدا ، تصویر یا متن مصاحبه را به مصاحبه شونده بدهید، برای تصحیح متن پیاده شده از او کمک بگیرید.
39. جهت نگهداری و آرشیو طولانی مدت اسناد به دست آمده، برنامهریزی کنید.
ب) چطور باید سؤالها را بپرسیم؟
1. میتوان با توجه به هدف پروژه، فهرستی از سوال های مورد نظر آماده کرد تا در طول مصاحبه از آن کمک گرفت و یا کافی است موضوع این سوالها را در در ذهن داشته باشید و با توجه به موقعیت و حفظ توالی تاریخی سوال را مطرح کنید .
2.با توجه به موضوع و هدف مصاحبه ،سوال های اساسی را بعد از مرحله مقدماتی، مطرح کنید. سؤالی بپرسید که یک جواب طولانی نیاز داشته باشد و باعث حرکت موضوع شود.
3. بهتر است با شجرهنامه و زندگینامه سؤالها را شروع کنید.
4. چند سوال را همزمان نپرسید بلکه ؛هر بار فقط یک سؤال بپرسید.
5برای گرفتن جواب، به مصاحبه شونده اجازه فکر کردن دهید. منتظر شوید؛ گاهی سکوت برای شما اثربخش خواهد بود.
6. یک شنونده خوب باشید. از حرکت اعضای بدن، کمک بگیرید. با نگاه مشتاقانه، تکانسر و لبخند؛ مصاحبه شونده را برای بیان بیشتر مطالب دلگرم کنید.
7. اگر لازم بود، از تشویقهای زبانی مانند: «چه اطلاعات فوقالعادهای!»یا «چه جالب» استفاده کنید. البته مراقب باشید که مصاحبه را با تشویقهای زبانی مانند:«اوه !»و «آه!» تند و تیز نکنید؛ آن هم زمانی که مصاحبه شونده در حال صحبت کردن است.
8. برای رفع برخی ابهامات حتماً سؤال کنید. اگر مصاحبه شونده یک عبارت کلی میگوید و شما لازم است بیشتر بدانید، بگویید: «من نفهمیدم. آیا ممکن است این موضوع را با جزئیات بیش تر توضیح دهید؟»
9. از مصاحبه شونده بخواهید معنی کلمات تخصصی که در مصاحبه استفاده میکند را توضیح دهد. برای مثال، از یک منبت کار بپرسید که منظورش از گره چینی چیست؟ چطور استفاده میشود؟
10. اگر باید اطلاعات کاملی از مصاحبه شونده به دست آورید؛ یک سؤال مهم را چندینبار به صورتهای مختلف و با جملهبندیهای متفاوت بپرسید.
11. بجز زمانی که میخواهید یک پاسخ یک کلمهای بگیرید، پرسش های خود را طوری بیان کنید که به سادگی با «بله» یا «خیر» جواب داده نشوند. برای مثال، به جای این که بپرسید: «آیا در سال 57 مبارز انقلابی بودید؟» بپرسید« مبارزه های انقلابی در سال 1357چگونه بود؟» تا جایی که میتوانید سوالهای مقالهوار بپرسید که جواب طولانی داشته باشند.
12. سوالها را به گونهای بپرسید که توالی تاریخی حفظ شود، سپس وارد جزئیات شوید.
13. انعطافپذیر باشید ؛اگر موضوع پیش بینی نشده توسط مصاحبه شونده پیش آمد، سریع با مطرح کردن سوال های مختلف زوایای مختلف آن واقعه را ثبت کنید.
سلام، خوش آمدید.