مکتبخانه
مکتبخانه ابتداييترين محل فراگيري تعليم و تربيت بوده است، پيشينه آن به آغاز دوران اسلامي تا پايان عصر قاجار برميگردد. مکتبخانههاي ايران در دوره قاجاريه به سه دسته تقسيم ميشدند:
مکتبخانههاي آخوندباجي، مکتبخانههاي عمومي و مکتبخانههاي خصوصي. مکتبخانههاي آخوندباجي زير نظر عاقله زني اداره ميشد و کودکان بين 4 تا 7 سال در آنجا آموزش سورههاي کوچک قرآن، شرعيات و الفبا را ميآموختند، همچنين کتابهاي ديگري نيز خوانده ميشد که برحسب زمان و مکان و نوع مکتبخانهها و دانشآموزان متفاوت بود، گزينش کتاب از روي قاعده معيني نبود و نيرو و استعداد کودک با آساني و دشواري محتوي کتاب در نظر گرفته نميشد. اين مکتبخانهها اجباري نبوده است.
مکتبخانههاي عمومي که در بيشتر شهرها و پارهاي از روستاها داير بودند، بيشتردانشآموزان آن را طبقات متوسط جامعه تشکيل ميدادند. لزومي نداشت کساني که وارد اين مکتبخانهها ميشوند مکتبخانههاي آخوندباجي را گذرانده باشند.
نوع سوم که مکتبخانههاي خصوصي ميباشند، افراد توانگر و «بزرگان» فرزندان خود را به آنجا ميفرستادند و برخي نيز در منزل از معلم سرخانه جهت آموزش کودکان خويش کمک ميگرفتند.
مکتبخانه در هر مکاني ممکن بود داير شود در مسجد، خانه، دکان و... که از وضعيت مناسبي برخوردار نبود.
کف اتاق با حصير، نمد، گليم و يا فرش کهنهاي پوشانده ميشد و هر کودکي براي نشستن خود يک تشکچه از منزل ميآورد. اين تشکچهها دور تا دور اتاق کنار ديوار پهن ميشد و شاگردان روي آن مينشستند.
از ميز و نيمکت، تخته سياه و گچ خبري نبود بلکه از لوح، رحل و قلمدان استفاده ميشد. معلم، مکتبدار، ملاباجي و آخوندباجي در بالاي اتاق مينشست و در مقابل او جعبهاي به عنوان ميزتحرير قرار داشت. مکتبدار دو ترکه دراز و کوتاه جهت تنبيه شاگردان در دست داشت و گاهي قلياني هم زير لب.
متاًسفانه يکي از مواردي که کودکان را از رفتن به مکتب گريزان ميکرد، تنبيهات بدني نظير چوب و فلک نمودن و گاهي حبس کردن در اتاق تاريک و نمدار به نام سياهچال بود.
با گذشت زمان مکتبخانهها رنگ مدرسه به خود گرفت و از شمار آنان در شهرهاي بزرگ کاسته شد و مدارس مهمي چون دارالفنون و... ايجاد شد. شاگردان اين مکتبخانهها با وجود تنبيهات بدني و مشقت بسيار از تحصيل گريزان نشدند و برخي از آنها تبديل به اشخاص تاًثيرگذار و دانشمندي شدند.
در روستای مزار نیز مکتب خانه تا دهه ۴۰ فعال بوده وکلاس های قران نیز تا دهه۶۰ به سبک سنتی دایر بوده است وبزرگان وعلما ومعلمین سنتی و روحانیون روستا در طول زمان به این امر اشتغال داشته اند.
که در ادامه به برخی از این روحانیون ومعلمین سنتی ومکتب دار می پردازیم که در روستا وسایر روستاهای شهرستان مشغول به فعالیت بوده اند ولی اکنون به رحمت خدا رفته اند
انواع مکتب خانه به دو نوع خصوصی و عمومی تقسیم میشد. نوع خصوصی برای افراد اعیان و اشراف و عمومی برای عامهٔ مردم بود. در هر محله چندین مکتب خانه دایر بود.
محل مکتب خانه دکان یا اتاق بزرگی بود که از اصلی ترین اجزای بکار رفته در آن میتوان به حصیر یا نمد کهنه و مندرس همراه میز کوتاه، تشکچه و مکتب دار و چند ترکه آلبالو و چوب و فلک اشاره کرد.
دروس تدریس شده در مکتب خانه شامل قران و الفبا و کتبی مثل نصاب الصبیان، صرف میر فارسی، شرخ تعریف، عوامل منظومه شرح سیوطی، الفیه، شرح نظام، شرح جامی در نحو و صرف و حاشیه ملا عبدالله، کلیات سعدی فخمسه نظامی و... بود.
سندی ازنام معلمین و تعداد دانش آموزان مکتب خانه های شهرستان و روستای مزار در دهه ۲۰
دستخط زیبا ومهر شیخ حسنعلی رجایی از علمای بزرگ روستای مزار
___________________________
گرامی باد یاد و خاطره روحانیت و معلمین مکتب و قرآن روستای مزار در صد سال اخیر
(مرحوم شده)
#تلاشگران عرصه
#تبلیغ ،#تدریس ، #موعظه،امامت جماعت نماز #خطابه ، #تعلیم قرآن ، #سواد آموزی ، #مکتب داری ،#روضه خوانی ،بیان #احکام شرعی ، پاسخ به شبهات#ادعیه ، #خدمات اجتماعی، فرهنگی عام المنفعه،#دعا نویسی و طب سنتی ،جهاد وامربه معروف نهی از منکر ، ،وقفیات ، اسناد، ازدواج و طلاق، تدفین اموات ، تعزیه خوانی ، دعا نویسی و...
✅روحشان شاد
غفرالله لهم
⚜⚜⚜⚜⚜⚜
۱_مرحوم شیخ ملا غلامرضا اتقایی فرزند ملامحمد ملاحسن نورالله
۲_مرحوم کربلایی محمد حسین اتقایی (کلملا) فرزند ملاغلامرضا
۳_مرحوم حاج احمد اتقایی فرزند ملاغلامرضا
۴_مرحوم شیخ حسنعلی رجایی فرزند کربلایی محمد کربلایی عباس
۵_ مرحوم کربلایی غلامحسین رجایی فرزند شیخ حسنعلی
۶_مرحوم شیخ محمد حسین رقیبی فرزند قاسمعلی
۷_مرحوم شیخ محمدکاظم پهلوان ، فرزند علی
۸_مرحوم حاج ابوطالب زیرک فرزند کربلایی علی بخش
۹_مرحوم حاج سید علی زارعی
۱۰_مرحوم حاج سید احمد زارعی فرزند سید علی
۱۱_مرحوم حاج سید حسین شوقی فرزند سید محمد
۱۲_مرحوم کربلایی سید عباس شوقی فرزند سید علی
۱۳_ روحانی شهید سید احمد شوقی فرزند سید کوچک
۱۴_طلبه مرحوم شیخ محمد قاسمیان فرزند حسن
۱۵_مرحومه ربابه رقیبی فرزند شیخ محمد حسین
۱۶_مرحومه صدیقه پهلوان فرزند شیخ محمد کاظم
۱۷_ مرحوم ملامحمد آخوند (رحیمی)فرزند ملاحسن
۱۸_مرحوم غلام نجف شجاع(دلیری)
۱۹_مرحوم ملامحمد نجف
۲۰_کربلایی سید عبدالله
۲۱_شیخ صفر علی
۲۲_ مرحوم شیخ عباس (رزم آرا)
۲۲_وملا حاجی ، ملا مراد و ....
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
منابع:
1. شهيدي، حسين. سرگذشت تهران، (تهران، راه مانا، 1383).
2. محمدي، محمد؛ قاييني، زهره. تاريخ ادبيات کودکان ايران، ج 3، (تهران، چيستا، 1379).
3. نجمي، ناصر. تهران عهد ناصري، (تهران، عطار، 1367).
سلام، خوش آمدید.