غذاها و خوردنی های روستا

روستای مزار نیز همانند بسیاری از مناطق خراسان بزرگ دارای فرهنگی غنی در خوردنی ها و آشامیدنی هاست که به برخی اشاره می شود.

1. آشها:
بلغور صاف ، بلغور شیر، شروا ، شیر برنج ،پخلگی ، آش آنغوزه ، آش شلغم ، آش خمیر،، ،آش جو،بلغور (آش گندم)آش سبزی (بلغس)

2. اشکنه ها:

اشکنه بنه ، قروتی ، کامه جوش ، اشکنه تروش، اشکنه اوجیج، ( گشنیز، + تخم مرغ+سیب زمینی،) عدسی ،

3.پلوها:

(بلغور)گندم پلو،( رشته )خوشتلی پلو،توگی (ارزن پوسکنده)پلو ، گورجه پلو ،عدس و لوبیا پلو ،سبزی پلو، دمپختک ، دمی

4.خورشت ها:

، قورمه سبزی ، قیمه لپه ، خورش زردک ، خورشت کلم ،خورشت ، دلبندی،سیرابی ، قورمه، قلیه، ،

5.کباب، آبگوشت ها ، انواع کباب ها

6.غذاهای لبنی :

بلغور به شیر، اشکنه بنه، اشکنه کشک، اشکنه کش، کشک بادمجان، کشک و ریحان، اشکنه قروت و بادمجان، جک، شیراز، شیراز خیکی، قوروت دوغی، فله، قروتِ شیر تازه، اشکنه ماست، گورماست، لچ ، سر شیر، توگی به شیر، توگی پلو، توگی قرمه، حصید، شیربرنج، بادمجان با عدس و کشک، گرماست، بلغور بشیر )،آب دوغ خیار

فرآورده های گیاهی :سبزی بلغیس، سبزی سلم، خرفگی،

7.غذاهای مخصوص مناسبت ها:

کلمبه، قطاب، اماچ ، کف بلغور، آش ، چنگالی

8.نان ها:

تاوه ، گرده ،کماچ، قلف، فتیر، تاوگی، پنجه کش، روغن جوشی، زنجفیلی، نان خشک، تافتون,

9.غذاهای شیرین:

تخم مرغ شیره، چنگالی ، بادمجان با شیره انگور، اشکنه شیره، حلوای شیره، روغن شیره گل قند، سمنو، مربای پوست پسته، مربای زرشک، مربای زرد آلو، مربای انجیر، مربای به

10.ترشی ها و شوری ها :

ترشی آنغوزه ،بنه ،سیب چه، غوره، باد مجان شور، ترشی میوه، سالاد گوجه، ترشی خرفه، لیته بادمجان، ترشی سرکه،ترشی بادمجان

11. داروهای محلی و غذاهای مورد استفاده در بیماریها:
آش زائو، کاچی، آش پردارو دوا، نخود آب، شلغم پخته ،

خارخشت، شوید، ختمی، بادیان، کاسنی، بارهنگ، ترنجبین، زرشک، زیره و کلپوره

12. نوشیدنی ها:

شربت نعناع، شربت دارچین، شربت شیره، شربت خاکشیر، شربت گلاب، شربت آبلیمو و...

13- سوغاتی ها:
زعفران ، برگه زردالو،کیشته ، استه ، هسته زردآلو ، ترکه بافی ها ، صنایع دستی ، نان‌های محلی ، گندم بریو ،مشکل گشا
شیره انگور ، میمیز ، مویز انگور،

ادامه نوشته

پوشش گیاهی و حیات جانوری روستای مزار و شهرستان بجستان

پوشش گیاهی عبارت است از کلیه رستنی‌های سطح هر منطقه شامل درخت، درختچه و گونه‌های مرتعی که در زیستگاه‌های طبیعی و مصنوعی وجود دارد. به تعبیری دیگر، پوشش گیاهی شامل کلیه گونه‌های گیاهی یک ناحیه و نحوه پراکنش مکانی و زمانی آنهاست.

پوشش گیاهی شهرستان بجستان :

گیاهان منطقه بجستان به سه دسته تقسیم می شوند :

1- گیاهان دارویی شامل زیره کوهی ، اویشن ، کاکوتی ، کلپوره ، پونه ، گاوزبان و ...
2- گیاهان زینتی شامل گلهای لاله ، شقایق ، نسترن ، نرگس ، گلناز و ...
3- درخچه ها شامل بنه ، بادام کوهی ، زرشک ، زالزالک ، گز ، تاغ ، قیچ و...
4-و...
گل لاله خطایی :
گیاه زیبا و یکساله بوده که به وسیله پیاز تکثیر می شود و موسم گلدهی آن از نیمه اول فروردین ماه می باشد . دامنه های منطقه سیاه کوه بجستان و زوایای دره های آن از جمله بهترین ایستگاههای این گل زیبا می باشد .

گونه های جانوری :

تعدادی از گونه های جانوری که در منطقه بجستان زندگی می کنند عبارتند از :
1- آهو : حیوانی نجیب که در نقاط کویری و دشتهایی که تردد کمتری صورت می گیرد به سر می برد . گونه های کوچکتر از آهو جبیر نام دارد و دشت افتخار و جنگل حاج میرک از جمله زیستگاههای آن محسوب می شود .
2- قوچ و میش وحشی : در بیشتر مناطق کوهپایه ای بجستان گونه هایی از پستانداران نظیر قوچ و میش و بز وحشی زندگی می کنند . ارتفاعات مناطق سیاه کوه و منطقه شکار ممنوع هلالی بجستان زیستگاه اصلی اینگونه جانوران است .
3- هوبره : هوبره یا به اصطلاح محلی بوقلمون وحشی پرنده ای نادر و کمیاب است با آهو زیستگاه مشترکی دارد . هوبره در فصل بهار زیبا و تماشائیست به خصوص هنگامی که دم زیبای خود را چتر کرده و می گستراند و یک نوع رقص را به نمایش می گذارد .
4- سهنده طلایی : از پرندگان زیبا و خوش الحانی است که اغلب در نقاط سردسیر به سر می برد . در فصل بهار آواز زیبایش در طول روز بر سر شاخه های پر برگ درختان به گوش می رسد .
5-کبک : پرنده ای زیبا و خوش آهنگ است که به تعداد زیاد و در نقاط مختلف در مناطق کوهپایه ای زندگی می کند
و....

رئیس اداره حفاظت محیط‌زیست بجستان تخریب زیستگاه و خشکسالی را به عنوان مهمترین تهدیدات تنوع زیستی در بجستان اعلام کرد.

مجتبی رضانژاد در گفت‌وگو با ایسنا با بیان اینکه شهر بجستان باوجود اینکه در منطقه گرم و خشک واقع شده است، تنوع زیستی و غنای ژنتیکی خوبی دارد، عنوان کرد: تنوع زیستی یا Biodiversity در یک تعریف ساده، به گوناگونی شکل‌های مختلف حیات در روی زمین گفته می‌شود که یک سرمایه عمومی است و به همه‌ انسان‌ها تعلق دارد، بنابراین باید همه‌ ما برای حفظ و نگهداری آن تلاش کنیم.
وی افزود: شهرستان بجستان با وجود اینکه جزء شهرهای کویری استان بوده و در منطقه خشک و کویری واقع شده است، اما از تنوع زیستی و غنای ژنتیکی بسیار خوبی برخوردار است.

رئیس اداره حفاظت محیط‌زیست بجستان در رابطه با تنوع زیستی منطقه گفت: این شهرستان با برخورداری از دو منطقه حفاظت شده هلالی و افتخار و همچنین سایر مناطق آزاد، بیش از ۱۱۵ گونه پرنده، بالغ‌بر ۳۵ گونه پستاندار و بیش از ۲۰ گونه خزنده را در خود جای داده است.

وی با اشاره به گونه‌های جانوری مهم شهرستان بجستان خاطرنشان کرد: یکی از گونه‌های جانوری بسیار مهم منطقه، گونه ارزشمند یوزپلنگ است که در معرض خطر انقراض قرار دارد؛ علاوه بر یوزپلنگ گونه‌هایی مانند پلنگ، آهو، قوچ و میش، کل و بز، جبیر، گرگ و ...از مهمترین گونه‌های جانوری بجستان هستند.

رضانژاد همچنین با مطلوب ارزیابی کردن تنوع زیستی پرندگان بجستان از هوبره، زاغ بور، انواع مختلف عقاب‌ها، باقرقره، کبک و تیهو به عنوان مهمترین گونه‌های پرنده در منطقه نام برد.

وی یادآور شد: از آن جایی که شهرستان بجستان در منطقه خشک واقع شده است، در حوزه تنوع گونه‌های گیاهی و به لحاظ گونه‌های درختی تنوع زیادی نداشته و گونه‌های درختی و درختچه‌ای مانند بادامشک، بنه و گونه تاغ که دست‌کاشت است، از مهمترین گونه‌های گیاهی شاخص منطقه هستند.

رئیس اداره حفاظت محیط‌زیست بجستان تصریح کرد: یکی از نکات مهم در مناطق خشک و کویری حفظ خاک است که در این مناطق چون پوشش گیاهی غنی نیست خاک در معرض تخریب و فرسایش قرار دارد، بنابراین وجود بعضی از گونه‌های گیاهی از جمله اشنیان، آتریپلکس، عجوه و درمنه که نقش پوششی دارند، در حفاظت از خاک بسیار حائز اهمیت است.

وی درختچه بادامشک را یکی از گونه‌های گیاهی ارزشمند منطقه حفاظت شده افتخار ذکر کرد و گفت: درختچه بادامشک که چشم‌انداز زیبا و خاصی به منطقه حاشیه کویر داده است، هم از لحاظ جذب گردشگر و هم به لحاظ کارکردهایی که در اکوسیستم دارد از جمله جذب پرندگان، نقش مهمی در تنوع زیستی منطقه ایفا می‌کند.
وی با بیان اینکه رفتار نادرست ما انسان‌ها با طبیعت و محیط‌زیست، باعث شده که هر لحظه از تنوع زیستی و غنای زیستی کاسته شود به مهمترین تهدیدات و مخاطراتی که تنوع زیستی بجستان با آن روبرو است اشاره کرد و در این زمینه توضیح داد: تخریب زیستگاه و به خصوص معدن‌کاوی، شکار غیرمجاز، چرای بی‌رویه، برداشت بی‌رویه آب‌های زیرزمینی و فرونشست زمین و خشکسالی‌های سال‌های اخیر از جمله مهمترین مخاطرات و تهدیدهایی هستند که تنوع زیستی بجستان با آن روبرو است.

رضانژاد خشکسالی را یکی از مهمترین تهدیدات تنوع زیستی در سال‌های اخیر دانست و گفت: بروز خشکسالی‌های متعدد و کاهش بارندگی‌ها در سال‌های اخیر، تنوع زیستی منطقه را با مخاطرات جدی روبرو کرده است.

وی افزود: محیط‌زیست برای مقابله با خشکسالی اقداماتی از جمله آبرسانی به حیات وحش با تانکر، احداث آبشخورهای مصنوعی و ... را در منطقه انجام داده است که این اقدامات به خصوص پارسال، باعث شد باوجود خشکسالی و کاهش منابع آبی، حوزه حیات وحش با کمبود آب مواجه نشده و شاهد جمعیت رو به رشد و پایداری در منطقه باشیم.

رضانژاد همچنین استفاده بی‌رویه از سموم را یکی از تهدیدات تنوع زیستی عنوان کرد و گفت: استفاده بی‌رویه از سموم و آفت‌کش‌ها باعث کاهش جمعیت حشرات مفید که خود آفات را کنترل می‌کنند می‌شود، این امر طغیان آفات را به دنبال دارد و افزایش آفات نیز باعث استفاده بیشتر از سموم، آلودگی هوا، آب و خاک می‌شود.
وی در رابطه با اهمیت تنوع زیستی گفت: تمام اشکال تنوع زیستی در کنار هم باعث پایداری محیط‌زیست و زیستگاه‌ها می‌شوند و قطعاً از بین رفتن یک گونه در طبیعت، باعث می‌شود که وظیفه و کارکردی که بر عهده آن گونه است با مشکلاتی مواجه شده و پیامدهای زیانبار و غیر قابل جبرانی به همراه داشته باشد.

رئیس اداره حفاظت محیط‌زیست بجستان افزود: به عنوان مثال اگر یک گونه که از آفات گیاهی تغذیه می‌کند، از بین برود باعث طغیان آفات گیاهی شده و این امر قطعاً کمیت و کیفیت محصولات کشاورزی را تحت تأثیر قرار داده و به دنبال آن امنیت غذایی به مخاطره می‌افتد؛ یا اگر یک گونه شکارگر یا گوشتخوار از طبیعت حذف شود به تبع آن جمعیت پستانداران علفخوار زیاد شده و با تغذیه آنها از مراتع، پوشش گیاهی و غنای مراتع دستخوش تغییرات مخرب شده و فقر غنای گیاهی مراتع و عرصه‌های طبیعی نیز تخریب و فرسایش خاک، وقوع سیل‌های ویرانگر و... را به همراه خواهد داشت.

وی گفت: به منظور فرهنگ‌سازی در زمینه محیط‌زیست، برای مراجعین به موزه حیات وحش اداره حفاظت محیط‌زیست بجستان، اعم از دانش‌آموزان و نونهالان مهد کودک، برنامه‌های آموزشی برگزار می‌کنیم؛ همچنین در طول سال تحصیلی کلاس‌هایی در مدارس برای دانش‌آموزان داریم که برپایی این کلاس‌های آموزشی با هدف افزایش آگاهی دانش‌آموزان با مباحث محیط‌زیستی، نقش مؤثری در فرهنگ‌سازی برای نسل‌های آینده خواهد داشت.

قابل به ذکر است ،بخش بجستان دارای دو زیستگاه در مناطق "هلالی" و "چاه افتخار" که از پوشش گیاهی و جانوری مطلوبی برخوردار است، می باشد.
در این زیستگاه هاگونه های شاخص و در حال انقراض از قبیل یوزپلنک آسیایی، هوبره، زاغ بور کویری و بالابان زیست می کنند. پستاندارانی از قبیل کل و بزکوهی، قوچ و میش، یوزپلنک، آهو، روباه، گرک، کفتار، گربه وحشی، کاراکال و خزندگانی مانند انواع مارهای سمی و نیمه سمی، بزمچه، مارمولک در این مناطق وجود دارد. همچنین پرندگانی مانند بالابان، شاهین، دلیجه و سارگپه، پرندگان غیر شکاری مانند هوبره، زاغ بور کویری، کبک، تیهو، سیاه سینه، سبزه قبا، کبوتر وحشی، زرد پری، زاغ، کلاغ، گنجشک، هدهد و غیره در این مناطق زیست می کنند

گیاهان دارویی روستای مزار

گیاهان دارویی برای هزاران سال منبعی برای شفا در جوامع محلی در سراسر جهان بوده اند. هنوز هم به عنوان یک روش مراقبت بهداشتی اولیه برای بسیاری از جمعیت جهان استفاده می شود.

همچنین این گیاهان، منبعی برای کشف دارو هستند و بخش اعظمی از تمام داروهای مصنوعی از آن ها نشآت می گیرد. از آنجایی که پرورش گیاهان دارویی محصولات طبیعی هستند، عاری از عوارض جانبی خواهند بود، نسبتا ایمن، سازگار با محیط زیست و در دسترس می باشند.
شاید یکی از دلایل محبوب شدن این داروها در این روزها، همین برتری ها باشد. مهم ترین مزیت های داروهای گیاهی بر شیمیایی میتوان به قیمت پایین ،نداشتن عوارض و خطر و در دسترس بودن اشاره کرد.

به طور سنتی گیاهان زیادی برای بیماری های مربوط به فصول مختلف استفاده می شود. برای نجات جان انسان ها و زندگی بهتر نیازی اساسی به ترویج آنها وجود دارد.

روستای مزار و کوههای بجستان یکی از مناطق مستعد تولید گیاهان دارویی است که در منابع مختلف تعداد گونههای گیاهی آن را بیش۳۰۰ گونه معرفی کردهاند البته چنان که باید و شاید بهره لازم را از این منبع درآمدی نبرده ایم.

گیاهان دارویی عمدتا به دو دسته اصلی تقسیم می شوند،

(هرچند همه گیاهان دارویی شناسایی و نامگذاری نشده اند.)

۱) گیاهان دارویی و سبزیجات دشت:

همچون خارشتر، چبله، اسپند ، زعفران ،عناب ،زیره سبز (کراویه) نعنا ،حلبه ،گشنیز ، پخله،سبنج ، دانارگ ،شقایق ، علف مار ، حلبه ،مجوک،بادرانجوبه، ختمی، رازیانه، تخم شربتی، خاکشیر، بادیو،هندوانه بوجل، شوید ، فلفل ، چشم خروس،
سیاهدانه ، گل محمدی، خاکشیر، ،کلپوره ، نعنا ، (پتونک)اسطوخدوس، بابونه،گل ختمی، پنیرک (نون کلاغ)، شیرین بیان، کاسنی، همیشه بهار، خارشتر، گل گاو زبان ، مرزه ، ریحان ، بادرنجبویه،
کاسنی ، شاه تره ، حلبه ، ترب

۲) گیاهان دارویی کوهی:

گیاهانی همچون آنغوزه ،رقاچ(ریواس) ، آویشن ،زیره سیاه ، کلپوره ، شلوک ، اسطوخدوس، گل زیبا( زوفا،) ،بادام کوهی (بدمشک) ، انجیر کوهی، بادام تلخ ، بنه ، کاکوتی، ماسدار ، بابونه، بومادران، گل گاو زبان، ، پیاز کوهی، گون ، کتیرا ،گل ختمی، شیرین بیان، مرزه، چریش، بید مشک ،باریجه، سیر کوهی، گل پر، پرسریشوم (پرسیاوش،)، موسیر، سیر، گل ختمی، بادامک، باباآدم، ،تگس ،