شهرستان بجستان یکی از شهرستانهای استان خراسان رضوی ایران است. این شهرستان تا مرداد ۱۳۸۷، یکی از بخشهای شهرستان گناباد بود. شهرستان بجستان در فاصله ۲۷۸ کیلومتری جنوب مشهد با مساحتی بالغ بر ۳۷۰۰ کیلومتر مربع از نظر موقعیت در طول جغرافیایی ۴۳ درجه و ۳۱ دقیقه دتفاع ۱۲۵۰ متری از سطح دریا واقع شده است. این شهرستان از شمال به خلیل آباد و مه ولات از جنوب به فردوس، از شرق به گناباد و ز غرب به بشرویه منتهی میشود. بلندترین نقطه آن در محدوده روستای آهنگ بالغ بر ۲۴۴۰ متر و پستترین نقطه در اطراف مرندیز و سر دق به ارتفاع ۸۳۶ متر از سطح دریا میباشد. بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهرستان 31207 نفر بوده است. اقلیم این شهرستان خشک و سرد است.
تعیین کسب و کارهای مزیتدار
مبناي تحليل، مصاحبهها و ليست مزيتسنجي است. از بررسي اين دو منبع رستههاي رايج و اولويتدار شهرستان تعيين شده است. مبناي اين اولويتبندي، فراواني و ميزان اشاره افراد كارشناس به كسب و كارهاي رايج در هر شهرستان و اولويتي كه اين مشاغل در ليست مزيتسنجي دارند، است. در هر رسته كسب و كارهاي رايج به ترتيب اولويت مشخص شده است. در تحليل به مشاغل موجود، مشاغل قابل توسعه و مشاغلي كه هنوز در شهرستان راهاندازي نشده و پتانسيل ايجاد آنها در شهرستان وجوددارد، اشاره شده است.
مزيتهاي شغلي روستای مزار و شهرستان بجستان به ترتيب اولويت در ادامه آورده شده است.
صنایع غذایی
صنایع تبدیلی و تکمیلی
باغداری
دامداری
زراعت
طیور
صنعت
صنایع دستی
خدمات
راهاندازی کسب و کار فرآوری انواع محصولات کشاورزی مهمترین روش برای ایجاد اشتغال پایدار، ایجاد ارزش افزوده بالا و عاملی مهم در توسعه پایدار امنیت غذایی است. ایجاد صنایع غذایی، علاوه بر اشتغالزایی، باعث ارتقاء سطح درآمد و سودآوری میشود و به نوبه خود کاهش هدررفت محصولات کشاورزی و سودآوری اقتصادی از منابع را تا حد امکان ممکن میکند.
در روستای مزار و شهرستان بجستان تولید پسته و انار، زردآلو و زعفران زیاد است، فرآوری این میوهها در شهرستان به صورت سنتی و خانگی انجام می شود، با توجه به بازار فروش مناسبی که برای این محصولات در داخل استان و استانهای همجوار وجود دارد، فرآوری این محصولات دارای مزیت اقتصادی است.
با توجه به میزان تولید انار در این شهرستان، فرآوری این محصول میتواند ضمن انحصاری بودن، سودآوری خوبی را به همراه داشته باشد. فرآوری انار شامل تهیه رب، سس، آب و شربت انار، مربا، مارمالاد، ژله انار، نوشابه، بستنی انار، ترشی، سرکه و لواشک انار است که با استقبال خوب و تقاضای مناسب بازار همراه خواهد بود.
ایجاد واحدهای پسته پاک کنی، شور کردن پسته، تهیه پودر پسته، تولید خلال پسته و بسته بندی آن از جمله مشاغل پیشنهادی در زمینه فرآوری پسته است. کره پسته، حلوای پسته و روغن پسته نیز از فرآورده های حاصل از پسته بوده که در بین مردم رایج نشده است ولی با تبلیغات صحیح می توان بازار فروش خوبی را برای این محصولات پیشبینی کرد. شایان ذکر است که کره پسته محصولی خمیری شکل است که از مغز برشته و آسیاب شده همراه با شکر یا شیرین کننده های طبیعی مثل عسل و شهد خرما به دست می آید. کره پسته می تواند به عنوان کرم بین دو بیسکویت و ویفر، مغز کیک و کلوچه، تزئین بستنی و… بکار رود. حلوای پسته نیز فرآوردهای جامد با ظاهری یکنواخت است که از مخلوط کردن شربت قند، مغز پسته آسیاب شده و سایر افزودنی های مجاز و با ترکیبات مشخص به دست میآید. همچنین روغن پسته نیز از طریق فشار مکانیکی از مغز این محصول تولید میشود.
در کوههای روستای مزار وشهرستان بجستان به دلیل وجود مراتع بکر و سرسبز، گیاهان دارویی خودرو به وفور یافت میشود. همچنین در سالهای اخیر کشت این محصولات روند رو به رشدی داشته است در نتیجه فرآوری این محصولات دارای مزیت خواهد بود. فرآوری گياهان دارويي به عنوان کسب و کاری سلامت محور، علاوه بر ارزش افزوده، نياز به سرمايهگذاري زيادي نداشته و ميتواند نقش مهمي در کارآفرینی داشته باشد. یکی از انواع فرآوریهای گیاهان دارویی تولید عرقیات است. تولید عرقیات دارای تکنولوژی و دانش فنی پیچیدهای نمیباشد و با توجه به ظرفیت بالای تولید گیاهان دارویی در شهرستان بجستان و وفور گیاهان دارویی خودرو میتوان با سرمایهای اندک به این کسب و کار مشغول شد. خشک کردن و بستهبندی نیز از دیگر موردهای فرآوریهای گیاهان دارویی بوده که میتوان با فعالیت در آن به سود رسید.
تولید دانه های روغنی نظیر کلزا در شهرستان به حدی است که احداث یک واحد روغن کشی برای کاهش هزینه های حمل این محصولات به مناطق دیگر، ضروری است. روغن کشی از دانه های روغنی طی تکنیک پرس سرد صورت میگیرد. پرس سرد توسط دو ورقه سرما دیده آهنی و قرار دادن دانه ها بین دو ورقه انجام می شود.
همچنین میزان گندم در شهرستان بجستان به حدی است که بتوان واحدی برای تولید آرد ایجاد کرد، در واقع با ایجاد چنین واحدی در شهرستان می توان برای تامین نیاز شهرستان های اطراف نیز فعالیت کرد و سوددهی خوبی برای شهرستان به همراه می آورد. از جمله تولیداتی که در شهرستان انجام می شود و قابلیت تولید بیشتر را دارد، کلوچه سنتی قندی است. این کلوچه با استفاده از آرد گندم و ادویه و گیاهان معطر تولید می شود و با توجه به بازار فروش خوبی که در داخل استان و استان های اطراف برای آن وجود دارد، احداث واحدی برای تولید این محصول دارای مزیت و سودآوری است.
تولید میوه خشک و چیپس میوه از دیگر تولیدات این شهرستان است که به صورت خانگی انجام می شود و با توجه به بازار فروش خوب، تولید آنها مزیت دارد. خشک کردن میوهجات، یکی از روشهاي جلوگیري از فساد میکروبی آنها است. در این روش، در اثر کاهش میزان رطوبت، امکان فساد میکروبی بسیار کم شده و سرعت دیگر واکنشهاي مضر نیز، به مقدار قابل توجهی کاهش مییابد. خشک کردن، ضمن اینکه روي محصول اثر حفاظتی دارد، وزن و حجم آن را نیز به میزان چشمگیری کاهش میدهد، در نتیجه از هزینههای حمل و نقل و ذخیرهسازي نیز میکاهد. میزان سیب زمینی تولیدی در شهرستان زیاد است و به دلیل اینکه قیمت تمام شده برای این محصول به نفع کشاورزان نیست. از اینرو احداث واحدی برای تولید نشاسته دارای مزیت بوده و می تواند برای کشاورزان و کارآفرینان شهرستان با ایجاد ارزش افزود، سودآور باشد. از نشاسته علاوه بر کاربرد در صنایع غذایی برای تولید چسب و کاغذ و در صنایع بافندگی استفاده میکنند.
در اولویت های پایینتر تولید چیپس سیب زمینی نیز دارای مزیت است. در واقع برای ایجاد چنین واحدی، باید بازار فروش در کل کشور و همچنین سرمایه هنگفت و توان رقابتی نیز مدنظر باشد. چیپس سیب زمینی یکی از محصولاتی است که به واسطه طعم جذاب خود مخاطبین زیادی در میان تمام اقشار جامعه دارد و اکثر افراد به ویژه کودکان و نوجوانان مخاطب استفاده از این محصول هستند. از آنجا که سیب زمینی در مقایسه با سایر محصولات کشاورزی مانند گندم و چغندر، در خاکهای ضعیف و شرایط نامساعدتر آب و هوایی نیز قابل کشت است و بیشترین ماده خشک را در مقایسه با سایر محصولات کشاورزی دارد. بنابراین تولید چیپس به عنوان یک ماده غذایی لذیذ و پرطرفدار در بازار مصرف مواد غذایی کالایی رقابتی بوده و افرادی که قصد ورود به این حرفه را دارند باید به این نکته توجه کنند که حتماً محصولات تولیدی توانایی رقابت با برندهای تجاری موجود در بازار را داشته باشند.
از جمله محصولات باغی که در شهرستان بجستان قابلیت فرآوری دارند، میتوان به میوه زردآلو و انگور اشاره کرد. تولید کشمش و شیره انگور به صورت خانگی در شهرستان انجام می شود و معمولاً این تولیدات در داخل شهرستان و استان از بازار فروش مناسبی برخوردارند. حجم انگور تولید شده در شهرستان زیاد بوده و با توجه به این موضوع میتوان واحدی برای فرآوری آن ایجاد و محصولاتی نظیر کشمش، شیره، آبغوره و سرکه را تولید و راهی بازارهای هدف کرد. محصولات فرآوری شده از زردآلو شامل کمپوت، آبمیوه، کنسانتره، چیس میوه و برگه زردآلو است. این محصولات به دلیل وجود بازار فروش مناسب و استقبال خوب توسط مردم شهرستان و حتی استان، با مزیت تولید همراه هستند و می توان در این زمینه سرمایه گذاری قابل توجهی انجام داد.
تولید لبنیات در روستای مزار و شهرستان به صورت سنتی و صنعتی انجام می گیرد و میزان تولید شیر به اندازهای است که بتوان به صورت نیمه صنعتی و صنعتی برای تولید لبنیات در شهرستان اقدام کرد. شیر و فرآورده هاي آن از مهمترین اجزاي تشکیل دهنده جیره غذایی انسان بوده که از لحاظ ارزش غذایی و وجود کلسیم، فسفر، ویتامین هاي مورد نیاز و پروتئین، همیشه استقبال بسیار خوبی از این نوع محصولات می شود. البته باید توجه داشت برای موفقیت در زمینه تولید لبنیات باید به بالابردن توانایی رقابت با نشانهای تجاری معروف نیز برنامهریزی کرد تا بتوان سود مناسبی بدست آورد.
از دیگر محصولاتی که در شهرستان قابلیت و ظرفیت افزایش تولید را دارد، قره قوروت است. قرهقروت یا قارا (سیاه کشک) یکی از انواع لبنیات به رنگ سیاه یا قهوهای و بعضاً سفید یا زرد است که مزهای عمدتاً ترش دارد. این فرآورده لبنی از دوغ یا ماست به دست میآید. این محصول علاوه بر مصرف در داخل شهرستان و استان در استان های اطراف نیز بازار مصرف خوبی دارد و قابلیت افزایش تولید برای سوددهی بیشتر این محصول وجود دارد.
در اولویتهای پایینتر برای شهرستان بجستان میتوان تولید کشک گوسفندی را نام برد. کشک گوسفندی تولید شده در این شهرستان به صورت خشک شده است. از جمله خواص آن برای مصرف کننده می توان به شادابی و سلامت پوست، ضد عفونی کننده دستگاه هاضمه، دارای کلسیم، چربی، نمک، پروتئین، ویتامین و... اشاره کرد و با توجه به بازار فروش خوب و طعم مطبوع، میتوان به تولید بیشتر آن توجه کرد و به سوددهی ایدهآل رسید.
در شهرستان بجستان زراعت و تولید محصول چغندرقند زیاد است اما برای تولید قند به تربت حیدریه ارسال می شود. از اینرو ایجاد واحدی برای تولید قندهای فرآوری شده با طعم ها و شکل های متنوع در شهرستان می تواند از هزینه های رفت و آمد کم کند و سوددهی برای شهرستان ایجاد کند.[2] با توجه به میزان تولید مرغ و گوشت قرمز در شهرستان بجستان، به نظر میرسد احداث واحد یا واحدهایی فرآوری نظیر تولید سوسیس و کالباس، ناگت و شنیسل برای شهرستان دارای مزیت باشد. البته این محصولات در داخل شهرستان مورد استفاده هستند و مردم از آنها استقبال میکنند ولی باید بازار فروش مناسب در خارج از استان، افزایش توان رقابتی با برندهای مشهور و همچنین جذب سرمایهگذار، مورد نظر قرار گیرد تا سوددهی این کسب و کار به حداکثر میزان خود برسد.
صنایع تبدیلی و تکمیلی
با وجود تنوع تولید انواع محصولات کشاورزی در شهرستان بجستان، بررسیها نشان میدهد که سالانه مقداری از این محصولات در مرحله برداشت و حتی پس از برداشت به ضایعات تبدیل میشوند. از سوی دیگر برداشت و یا تولید بسیاری از محصولات کشاورزی در یک بازه زمانی مشخصی رخ میدهد اما مصرف آنها در طی سال صورت میپذیرد. لذا ایجاد صنایع تبدیلی به عنوان امری ضروری میتواند زمان استفاده را افزایش دهد و از میزان ضایعات آن بکاهد. همچنین گسترش این صنایع موجب اشتغالزایی موثر و پایدار، ایجاد درآمد و جلوگیری از اتلاف و ضایع شدن محصولات ارزشمند کشاورزان میگردد.
تولید زعفران در شهرستان بجستان بسیار زیاد بوده و واحدی برای بسته بندی زعفران نیز در این شهرستان دایر است اما با توجه به تولید بیشتر از ظرفیت این واحدها و فروش فلهای این محصول، احداث واحدهای دیگری جهت بسته بندی زعفران برای شهرستان مزیت دارد.
زعفران در شمار گرانقیمتترین ادویهها جای دارد. گیاهی که خواص مختلف درمانی داشته و تنها در تعداد معدودی از کشورها از جمله ایران به عمل میآید. ایران چه از نظر تولید و چه از نظر صادرات این ادویه خوش عطر و طعم و البته گران، مقام اول را دارا است اما متأسفانه به دلیل ضعف در زمینه فرآوری، بازاریابی و ارائه محصول به شکل امروزی، زعفران اغلب بهصورت فله و عمده به کشورهای دیگر فروخته شده و در آنجا بستهبندی میشود و نهایتاً به قیمتی بسیار بالاتر عرضه میگردد. با توجه به اینکه اراضی زیر کشت زعفران در این شهرستان زیاد است، راه اندازی صنعت بسته بندی زعفران صرفه اقتصادی بسیار ایدهآلی خواهد داشت.
میزان تولید پسته نیز در این شهرستان به حدی است که بتوان واحدی برای بسته بندی این محصول ایجاد کرد. پسته یکی از بهترین و پر مصرفترین تولیدهای استراتژیک کشاورزی ایران است که در انواع مختلف برای صادرات استفاده می شود. حجم صادرات انواع پسته بسیار زیاد بوده و از نظر مالی تقریباً اولین رتبه را پس از صادرات نفتی به خود اختصاص داده است. یکی از زمینه های صادراتی که ارزش افزوده بسیار بالایی دارد و در شناساندن تولیدات این شهرستان به بازار های جهانی هم موثر است، صادرات انواع پسته و فرآوردههای آن به صورت بسته بندی شده با برندهای معتبر و در ابعاد کوچک است. به این روش هم سودآوری برای فروشنده بیشتر است و هم ارزآوری بیشتر خواهد بود. همچنین نام برندها و بسته بندیهای ایرانی در بازارهای مصرف شناختهتر میشود. بنابراین بسته بندی و برند سازی برای پسته سوددهی بالایی به همراه خواهد داشت.
همچنین پوست سبز پسته مانند بقایای گیاهی وآلی دیگر، در تهیه کمپوست کاربرد دارد. با پیشرفت کشاورزی ارگانیک استفاده ازکودهای ارگانیک اهمیت بیشتری یافته است. از آنجایی که کمپوست مواد آلی یک نوع کود ارگانیک به شمار میرود لذا تقاضای مصرف همواره وجود دارد. لذا به این مورد نیز میتوان به چشم یک مزیت دارای سود نگریست. امروزه در اکثر صنایع مساله بازیافت پسماندها مورد توجه خاص قرار گرفته است. صنایع تبدیلی، دیگر مانند گذشته پسماندها را جزء ضایعات به حساب نمیآورند و سعی میشود با فرآوری، ارزش افزوده بیشتری برای صنایع خود ایجاد نمایند و همچنین به محیط زیست آسیب کمتری برسانند. متاسفانه در کشور ما بخش زیادی از پوست خشکبار به شکل خام و با قیمت بسیار پایین به دو کشور چین و ترکیه صادر میشود.
در حالی که با راهاندازی صنایع فرآوری مربوطه، میتوان از این پتانسیل قدرتمند برای ایجاد کسب و کاری پرسود به عنوان تولید مواد اولیه برای صنایع مختلف بهره برد. از فواید دیگر این صنعت این است که سلولزهای پوست خشکبار میتواند جایگزین مناسبی برای چوب درختان و کاهش نیاز به سلولز درختان در صنعت بوده و کمک شایانی به بهبود شرایط زیستمحیطی و نابودی کمتر جنگلها نماید.
با توجه به میزان تولید گوشت قرمز و سفید مرغ در شهرستان، احداث واحد بسته بندی برای آنها مورد پیشنهاد میباشد. یکی از روشهای تازه ماندن گوشت، بستهبندی مناسب آن است. بسته بندی باید به گونهای باشد که گوشت را در مقابل نفوذ طعم، بو، رنگ و سایر عوامل خارجی محافظت کرده و از خشک شدن و تبخیر سطحی جلوگیری کند. همچنین بسته بندی باید خواص حسی و ظاهری و سایر ویژگیهای گوشت را حفظ و همچنین گوشت را در برابر آلودگی های میکروبی و سایر آلودگی ها نگهداری کند. از اینرو با توجه به اینکه استفاده گوشت بسته بندی بین مردم شهرستان باب شده است بنابراین دارای مزیت اقتصادی است. البته بسته بندی گوشت قرمز نسبت به مرغ به دلیل بازار مصرف بالاتر دارای مزیت بیشتری است.
بوجاری به معنی پاک کردن غلات است، در حین عمل بوجاری، دانه از ساقه و پوسته جدا میشود. همچنین اگر تخم حشرات و یا آفتی هم در غلات باشد بهوسیله بوجاری جدا میشود .اگر برای انجام بوجاری و ضد عفونی کردن بذر هزینهای را پرداخت کنیم، در واقع سود خود را چندین برابر کردهایم زیرا از بروز خسارت های سنگین جلوگیری می شود. با توجه به میزان غلات و حبوبات تولید شده در شهرستان، احداث این واحد برای ارائه محصولی تمیز تر و با کیفیت تر، دارای مزیت خواهد بود.
پرورش شتر مرغ از دیگر کسب و کارهایی است که در شهرستان بجستان، رونق بسیار خوبی دارد ولی هیچ گونه فرآوری روی گوشت و سایر محصولات حاصل از پرورش این پرنده انجام نمیشود. در صورتیکه احداث واحد یا واحدهایی متناسب با ظرفیت شهرستان برای فرآوری شتر مرغ دارای مزیت اقتصادی مطلوبی خواهد بود. شترمرغ از معدود پرنده هايي است كه علاوه بر گوشت ميتوان از پوست، روغن، پر، قرنيه چشم، ناخن، پوسته تخم آن و در يك كلام از تمام اجزاي بدنش استفاده كرد. از طرفي اين پرنده با تغذيه مناسب سريع وزن ميگيرد و سود زيادي را نصيب پرورش دهندگان ميكند. لذا فعالیت در حوزه فرآوری شتر مرغ دارای مزیت است و می توان در این حیطه برای شهرستان سودآوری به همراه داشت.
در سالهای اخیر پرورش قارچ در شهرستان بجستان و سایر شهرستانهای استان رونق یافته است و برای این کار نیاز به کمپوست (نوعی کود زیستی محرک رشد) جهت مناسب سازی بستر رشد میباشد. از اینرو به نظر میرسد ایجاد واحد تولید کمپوست از جمله فعالیت هایی باشد که برای شهرستان اشتغالزایی و سوددهی به همراه داشته و از کسب و کارهایی است که قابلیت سرمایهگذاری دارد. لذا تولید و بسته بندی کمپوست در این شهرستان که کشاورزی و دامداری در آن به حد مطلوبی انجام میشود دارای توجیهی اقتصادی بوده و مشکلی در خصوص تولید و بازار مصرف این مورد وجود ندارد.
با توجه به رونق کشاورزی به ویژه زیر بخش باغ و باغداری و تولید انواع محصولات در طول سال، جهت ایجاد ارزش افزوده مناسب و بهرهگیری فعالان این بخش از دسترنجشان، احداث سرخانه مقرون به صرفه خواهد بود. از مهمترین مزایای استفاده از سردخانه میوه و سبزی میتوان به جلوگیری از فساد محصول اشاره کرد. روند انواع فسادها از قبیل فساد فیزیکی، فساد شیمیایی یا تغییر رنگ محصول، فساد ناشی از وجود میکروارگانیسم ها و... با نگهداری در سردخانهها به شدت کند شده و حفظ کیفیت محصول در زمان طولانیتر حاصل میگردد. از دیگر مزایای با اهمیت احداث سردخانه میوه، کنترل قیمت بازار است. ذخیره کردن میوه در سردخانه موجب می شود در ماه هایی که مصرف میوه بسیار است و فصل برداشت آن محصول خاص نیست، بازار با کمبود مواجه نشده و حباب قیمت ایجاد نگردد. در واقع با ساخت سردخانه میوه تعادلی در عرضه و تقاضا ایجاد می گردد و موجب خواهد شد از افزایش بیرویه قیمت که به ضرر مصرف کننده است و از کاهش بیش از حد آن که به ضرر باغداران است جلوگیری به عمل آید.
طبق بررسیهای انجام شده، در شهرستان بجستان، فعالیت در حوزه دامداری مرسوم بوده و کشتار انواع دام نیز به صورت سنتی انجام میشود. در نتیجه احداث واحدی برای کشتار انواع دام به صورت صنعتی و کاملاً بهداشتی مزیت و سودآوری مطلوبی دارد. البته لازم به ذکر است که در کشتارگاه ها باید فضای مناسب برای کشتار دام ها وجود داشته باشد و همچنین باید آب مورد نیاز در زمان کشتار نیز تامین شده و تجهیزات و امکانات لازم برای رعایت مسائل بهداشتی و زیست محیطی فراهم شود. شایان ذکر است در صورت دقت نکردن به بازار فروش و ظرفیت شهرستان، مشاغلی که در این حوزه نام برده شد با مسئله اشباع روبهرو خواهند شد. بنابراین در نظر گرفتن نیاز و ظرفیت شهرستان و همچنین ارزیابی و امکان سنجی بازار فروش در شهرستان های اطراف در زمینه راه اندازی این مشاغل مهم است.
ادامه
ادامه مطلب
اگرچه اطلاعات داخل این پایان نامه ناقص ، و دارای اشتباهات بوده ولی آمار و مطالب مفیدی به خواننده ارائه میدهد.
در این کتاب هم اطلاعات محدودی از روستای مزار گردآوری شده است.
و
.
سلام، خوش آمدید.